Ο Παναιτωλικός που συμπληρώνει έναν αιώνα παρουσίας και προσφοράς είναι ο μόνος εν ενεργεία «Φιλεκπαιδευτικός» σύλλογος και η τεράστια συνεισφορά του στο Αγρίνιο αντικατοπτρίζεται από την ίδρυση και λειτουργία των Νυχτερινών Σχολών.
Μία ξεχωριστή ημέρα ξημέρωσε σήμερα (9/3), καθώς ο Παναιτωλικός γιορτάζει τα 100 χρόνια μεγάλης προσφοράς στα αθλητικά και κοινωνικά δρώμενα του Αγρινίου και της Αιτωλοακαρνανίας.
Ήταν 9 Μαρτίου του 1926 όταν το όραμα πήρε σάρκα και οστά, ενώ εξέχουσα σημασία στην ιστορία του έχει το γράμμα «Φ», το οποίο αντιστοιχεί στη λέξη «Φιλεκπαιδευτικός».
Άλλωστε από τα μέσα της δεκαετίας του '30 ονομάζονταν πια και επίσημα «Παναιτωλικός Γυμναστικός Φιλεκπαιδευτικός Σύλλογος» και αυτό θα καθόριζε για πάντα την πορεία του και θα έβαζε τις βάσεις ώστε να αποτελεί πια σημείο αναφοράς για την πόλη και την ευρύτερη περιοχή.
Βλέπετε οι άνθρωποι που οραματίστηκαν τη δημιουργία ενός συλλόγου με έμβλημα πια τον θρυλικό Τίτορμο δεν επιθυμούσαν απλά να συστήσουν ακόμη έναν αθλητικό οργανισμό αλλά συνάμα και να βοηθήσουν τους κατοίκους, κυρίως τη νέα γενιά, να μορφωθεί και να αποκτήσει «εφόδια» για το μέλλον.
Εκεί έγκεινται η διαφορά του Παναιτωλικού με όλα τα άλλα σωματεία και για αυτό ξεχωρίζει. Ίσως δε είναι και ο λόγος που άντεξε και συμπλήρωσε πλέον έναν αιώνα ύπαρξης και παρουσίας.
Στο συγκεκριμένο πλαίσιο δημιουργήθηκαν οι θρυλικές πια «Νυχτερινές Σχολές», όπου τα παιδιά των καπνεργατών αλλά και άνθρωποι μεγαλύτερης ηλικίας που ουσιαστικά ήταν αποκλεισμένοι από την εκπαίδευση ελέω της ανάγκης που υπήρχε για εργασία όσο και των σκληρών συνθηκών που επικρατούσαν εκείνη την εποχή, κατάφεραν να μορφωθούν.
Οι επιφανείς κάτοικοι του Αγρινίου που «έτρεχαν» τον σύλλογο έβαλαν τις βάσεις και το σχολικό έτος 1926/27 οι «Νυχτερινές Σχολές» ξεκίνησαν τη λειτουργία τους.
Ο Παναιτωλικός, ο ιστορικός «Π», ανέλαβε τα έξοδα καθώς παρείχε στους μαθητές βιβλία, χαρτική ύλη αλλά και ρουχισμό, ενώ τα μαθήματα γίνονταν τον χειμώνα από τις 18:00 ως τις 20:00 και το καλοκαίρι από τις 19:00 ως τις 21:00.
Λόγω αυτού ήταν απαραίτητη η σύνδεση με ηλεκτρισμό, το κόστος του οποίοι ανέλαβαν οι μεγάλοι ευεργέτες αδερφοί Παπαστράτου.
Για 57 χρόνια οι «Νυχτερινές Σχολές» αποτέλεσαν το «καταφύγιο» των οικονομικά ασθενέστερων Αγρινιωτών και μέχρι το 1983 που διέκοψαν τη λειτουργία τους επειδή καθιερώθηκε τότε η υποχρεωτική εννεαετή εκπαίδευση, καταπολέμησαν τον αναλφαβητισμό και βοήθησαν εκατοντάδες παιδιά να αποκτήσουν γνώσεις.
Μάλιστα το 1932 καθιερώθηκε και μάθημα γαλλικής γλώσσας, κάτι πρωτοποριακό για την εποχή και ναι μεν το εγχείρημα δεν προχώρησε αποτυπώνει ανάγλυφα το μέγεθος του κοινωφελούς έργου που παράγονταν.
Συν τοις άλλοις το τότε Δ.Σ. του συλλόγου για να δελεάζει τα παιδιά ώστε να μην κάνουν «κοπάνες» - να το πούμε σε απλά ελληνικά - καθιέρωσε μετά την κατοχή για όλους τους μαθητές που δεν «γράφουν» απουσίες τη δωρεάν είσοδό τους στο γήπεδο, κάτι που ήταν μεγάλο δέλεαρ για την εποχή.
Παράλληλα στις εκκλησίες διαβάζονταν εκείνη την εποχή παροτρύνσεις, ώστε οι άποροι νεαροί να εγγραφούν στα ιδρύματα.
Συνολικά στα χρόνια λειτουργείας τους πήραν απολυτήριο 5.058 μαθητές, πολλοί εκ των οποίων διέπρεψαν σε διάφορους τομείς. Στην πλειοψηφία τους δε ήταν άπορα ή ορφανά παιδιά, ενώ και ποδοσφαιριστές που έγραψαν ιστορία με το «Π» στη φανέλα μορφώθηκαν μέσω αυτών.
Για παράδειγμα το 1945, αμέσως μετά την απελευθέρωση, στο πρώτο έτος της επαναλειτουργίας τους είχαν 349 μαθητές, που «διψούσαν» για μάθηση. Για τους ανθρώπους του συλλόγου είχε μεγαλύτερη αξία και σημασία ο νέος να μορφωθεί παρά να ξεχωρίσει για τις αθλητικές του επιδόσεις και αυτό αποτυπώνονταν στην πράξη.
Η κατάσταση φοιτούντων μαθητών όπως διασώθηκε
Μεταξύ των όσων πέρασαν από τα θρανία τους είναι και ο Φώτης Κωστούλας που έχει συνδέσει το όνομά του με τον σύλλογο και την πόλη, ενώ από το 1934 έως το 1970 οι Ν.Σ. στεγάζονταν στο κτίριο που σήμερα φιλοξενεί το 1ο Δημοτικό Σχολείο
Από το 1970 έως το 1983 βρίσκονταν στο κτίριο που φιλοξενεί σήμερα το 5ο Δημοτικό Σχολείο (Παπαστράτεια Εκπαιδευτήρια)
Ο Παναιτωλικός δεν είναι μόνο ένα αθλητικό σωματείο αλλά αποτέλεσε - και αποτελεί ακόμη - κοινωνικό φαινόμενο και για αυτό οι ρίζες του βρίσκονται βαθιά εντός των της Αιτωλοακαρνανίας.