Flashback με ένα ΚΛΙΚ: Στα άδυτα του Ολυμπιακού, όταν οι ποδοσφαιριστές ήταν λαϊκοί ήρωες!

Στα τέλη της δεκαετίας του ’80, όταν το ποδόσφαιρο στην Ελλάδα παρέμενε βαθιά λαϊκό θέαμα και οι ποδοσφαιριστές περισσότερο άνθρωποι της γειτονιάς παρά απρόσιτοι σταρ, το περιοδικό ΚΛΙΚ βρέθηκε στου Ρέντη για να καταγράψει την καθημερινότητα του Ολυμπιακού πίσω από τα φώτα των αγώνων.

Το θρυλικό περιοδικό ΚΛΙΚ, που σημάδεψε μια ολόκληρη εποχή στον ελληνικό Τύπο, επιστρέφει σήμερα μέσα από τη νέα του ψηφιακή μορφή. Μαζί του επιστρέφουν και ιστορίες από το αρχείο του: ρεπορτάζ, αφηγήσεις και στιγμές που αποτυπώνουν το κλίμα άλλων δεκαετιών. Ένα από αυτά τα κείμενα μάς μεταφέρει σε μια εποχή όπου το ποδόσφαιρο είχε διαφορετικό χαρακτήρα και οι πρωταγωνιστές του γηπέδου θεωρούνταν περισσότερο λαϊκοί ήρωες παρά σταρ.

Στου Ρέντη, πίσω από τις κλειστές πόρτες

Σε εκείνα τα χρόνια, το περιοδικό είχε βρεθεί στα ενδότερα των εγκαταστάσεων του Ολυμπιακός ΣΦΠ στου Ρέντη, καταγράφοντας την καθημερινότητα των παικτών πίσω από τις κλειστές πόρτες των αποδυτηρίων και μακριά από τα φώτα της Κυριακής.

Όταν οι ποδοσφαιριστές ήταν άνθρωποι της γειτονιάς

Υπήρξε μια εποχή που οι ποδοσφαιριστές δεν αντιμετωπίζονταν ως απρόσιτοι σταρ αλλά ως αυθεντικοί άνθρωποι της γειτονιάς. Ήταν οι παίκτες που συζητιούνταν στα καφενεία και στις παρέες, αυτοί που κάθε Κυριακή χάριζαν ένταση, χαρά και κουβέντα στις εξέδρες.

Το ποδόσφαιρο ως «παρεξηγημένο» λαϊκό θέαμα

Το ποδόσφαιρο στην Ελλάδα υπήρξε πάντοτε ένα περίεργο φαινόμενο: το πιο λαϊκό και μαζικό άθλημα της χώρας, αλλά ταυτόχρονα και ένα από τα πιο συχνά παρεξηγημένα. Μετά την πτώση της δικτατορίας, δεν ήταν λίγοι εκείνοι που το αντιμετώπισαν σχεδόν σαν «μίασμα» του αθλητισμού, θεωρώντας ότι είχε χρησιμοποιηθεί από το καθεστώς για τον αποπροσανατολισμό της κοινωνίας.

Μια συζήτηση που ξεκίνησε από τη Λατινική Αμερική

Η συζήτηση αυτή, ωστόσο, δεν ήταν ελληνική πρωτοτυπία. Το ίδιο αφήγημα είχε ήδη εμφανιστεί σε χώρες της Λατινικής Αμερικής. Τα τελευταία χρόνια μάλιστα αρκετοί διανοούμενοι από εκεί, ακόμη και από τον προοδευτικό χώρο, προσπάθησαν να αποκαταστήσουν την αξία του ποδοσφαίρου, αναγνωρίζοντας τον πολιτισμικό και κοινωνικό του ρόλο.

Όταν η προπαγάνδα χρησιμοποιούσε τον αθλητισμό

Όσοι έχουν καλή μνήμη γνωρίζουν επίσης ότι την ίδια περίοδο της χούντας, η προπαγάνδα δεν περιοριζόταν στο ποδόσφαιρο. Ο κλασικός αθλητισμός χρησιμοποιήθηκε συστηματικά, με ρεκόρ και επιδόσεις πρωταθλητών να προβάλλονται ως εθνικές επιτυχίες.

Η πολιτική στις εξέδρες των γηπέδων

Με το πέρασμα των χρόνων, το κλίμα άλλαξε. Στη δεκαετία του ’80, η παρουσία πολιτικών προσώπων στις εξέδρες των γηπέδων έγινε σχεδόν καθημερινότητα. Και ίσως τελικά να είναι πιο ειλικρινής μια φωτογραφία σε ένα στάδιο γεμάτο κόσμο παρά σε μια τυπική κοσμική εκδήλωση.

Το θέαμα που κρίνεται από τον κόσμο

Το ποδόσφαιρο, άλλωστε, είναι πάνω απ’ όλα θέαμα. Και όπως κάθε μορφή θεάματος, υπακούει σε έναν απλό κανόνα: πρέπει να γεμίζει τις κερκίδες. Οι θεατές ξέρουν να κρίνουν και δεν συγχωρούν εύκολα το κακό παιχνίδι. Όταν το θέαμα δεν τους πείθει, απλώς γυρίζουν την πλάτη.

Η υποκρισία γύρω από το «χαμηλό επίπεδο»

Όσο για το περίφημο «χαμηλό επίπεδο» των ανθρώπων του ποδοσφαίρου, η συζήτηση συχνά μοιάζει υποκριτική. Οι ίδιες εφημερίδες που το επικρίνουν, αφιερώνουν πολυσέλιδα αθλητικά ένθετα, γνωρίζοντας πολύ καλά τι τραβά το ενδιαφέρον του κοινού. Και κάπου εκεί χωρά και η κλασική απάντηση του Νίκου Αναστόπουλου σε μια δημοσιογραφική ερώτηση για το πώς μπήκε ένα γκολ: «Με τα πόδια».

Οι μορφές που σημάδεψαν το ελληνικό ποδόσφαιρο

Σε μια εποχή όπου πολλά γύρω μας μοιάζουν σκηνοθετημένα, το ποδόσφαιρο εξακολουθεί να προσφέρει αυθεντικές στιγμές έντασης. Παίκτες όπως ο Νίκος Αναστόπουλος, ο Βέλιμιρ Ζάετς, ο Βασίλης Χατζηπαναγής, ο Δημήτρης Σαραβάκος και ο Τάσος Μητρόπουλος χάρισαν στιγμές που έμειναν στην ιστορία του ελληνικού ποδοσφαίρου.

Ο Ολυμπιακός ως λαϊκό φαινόμενο

Και μέσα σε αυτό το σκηνικό, ο Ολυμπιακός ΣΦΠ παραμένει ένα από τα πιο χαρακτηριστικά λαϊκά φαινόμενα της ελληνικής αθλητικής ιστορίας. Με τη μεγαλύτερη ίσως βάση φιλάθλων στη χώρα, ο «Θρύλος» συνεχίζει να αποτελεί κάτι περισσότερο από μια ομάδα: μια συλλογική ταυτότητα.

Μια ματιά πίσω από τη βιτρίνα του ποδοσφαίρου

Γι’ αυτό και η επίσκεψη στου Ρέντη δεν ήταν απλώς ένα αθλητικό ρεπορτάζ. Ήταν μια ματιά στην καθημερινότητα των πρωταγωνιστών της Κυριακής – εκεί όπου χτίζεται, μακριά από τις εξέδρες, η ιστορία του ελληνικού ποδοσφαίρου.

Το παρακάτω κείμενο βασίζεται σε ρεπορτάζ από το αρχείο του θρυλικού περιοδικού ΚΛΙΚ. Γραμμένο το 1987, επιστρέφει σήμερα μέσα από τη νέα ψηφιακή παρουσία του περιοδικού, μεταφέροντας μια σπάνια ματιά στην καθημερινότητα των ποδοσφαιριστών του Ολυμπιακού σε μια εποχή που οι παίκτες ήταν περισσότερο λαϊκοί ήρωες παρά σταρ.

Οι προβολείς των γηπέδων σπάνια ανάβουν τις Κυριακές.

Οι παραστάσεις δίνονται νωρίς το απόγευμα, με το φως της μέρας.

Και μάλλον είναι αυτό το φως που ταιριάζει στους 22 πρωταγωνιστές.

Λαϊκοί ήρωες που το κοινό τους δεν τους επιτρέπει να είναι σταρ.

Μια Τετάρτη στου Ρέντη: Η άλλη πλευρά του Ολυμπιακού

Με στόχο να γνωρίσουμε το «καθημερινό» πρόσωπο του ποδοσφαίρου μας, βρεθήκαμε μια καθημερινή Τετάρτη στου Ρέντη. Αναζητήσαμε την άλλη διάσταση, την άλλη πραγματικότητα στο ρυθμό των προπονήσεων. Ξεναγός μας ο κύριος Παναγούλιας. Φιλικός, πρόθυμος, αναλαμβάνει να λύσει τις απορίες, να διευκολύνει τις κινήσεις μας.

Τα φτωχικά αποδυτήρια της πιο πλούσιας ομάδας

Τριγυρισμένες από εργοστάσια και φτωχόσπιτα, οι εγκαταστάσεις είναι φτωχικές οι ίδιες. Δεν αρμόζουν στον Ολυμπιακό, την ομάδα των εφοπλιστών, ταιριάζουν στο ποδόσφαιρο, το κατεξοχήν λαϊκό σπορ. Οι χώροι είναι μικροί, εφοδιασμένοι μόλις με τα απαραίτητα: το γραφείο του προπονητή, η αίθουσα διδασκαλίας ερυθρόλευκη, το γραφείο του γυμναστή Μπασιούκα, και ένα δωμάτιο με ένα τραπέζι και δυο καρέκλες για κοινή χρήση

Στο βάθος, τα αποδυτήρια, άδυτο των αντρών και του ποδοσφαίρου. Δε είμαι ούτε άντρας, ούτε ποδοσφαιριστής. Το κατάστημα κερνάει καφέ, λιόσπορους και πασατέμπο. Καταλαμβάνω τη μια από τις δυο καρέκλες και περιμένω.

Οι παίκτες ξεπροβάλλουν από την απαγορευμένη ζώνη ένας- ένας. Η παρουσία μου δημιουργεί ερωτηματικά και αμηχανία. Κάποιες συζητήσεις για ταινίες «πονηρές» σταματούν απότομα για να στραφούν σε πιο ανώδυνα θέματα, όπως αυτοκίνητα και βίντεο. Κυκλοφορεί η φήμη, και δε μου κάνει εντύπωση, ότι είμαι από το Ρομάντσο. Η εμφάνιση και η στάση του κύριου Παναγούλια, παράλληλα με τις δικές μου εξηγήσεις, βάζουν τελικά τα πράγματα στη θέση τους.

Η προπόνηση που μοιάζει με μπάλα στη γειτονιά

Το κρύο στο γήπεδο είναι αφόρητο, οι «ηρωικοί οπαδοί» πίσω απ’ τα κάγκελα λιγοστοί, η ώρα κοντεύει τρεις. Η προπόνηση αρχίζει.

Το διπλό θυμίζει μπάλα στη γειτονιά, το πάθος για τη νίκη, παιχνίδι. Εδώ τα νεύρα κι οι φωνές (βγήκε-δε βγήκε, φάουλ-ποιο φάουλ) ακούγονται παιδικά, τα γκολ δεν αντηχούν, μπαίνουν ήσυχα και οι τερματοφύλακες φωνάζουν μπράβο καθώς τα τρώνε.

Τα πράγματα δεν είναι καθόλου όπως τα διαβάζουμε καθημερινά στις αθλητικές στήλες των εφημερίδων.

«Κύριε Αλκέτα»: Η καθημερινότητα με τον Παναγούλια

Αν θέλετε να ξέρετε πώς πραγματικά είναι, φέρτε στο νου σας το σχολείο. Οι ομοιότητες είναι φανερές, οι αναλογίες προκύπτουν αβίαστα.

Η ίδια εύθυμη ρουτίνα, η ίδια αμεσότητα και άνεση της καθημερινής επαφής, η ίδια προσπάθεια για την επίδοση-απόδοση, το ίδιο άγχος για τις εξετάσεις-αγώνες.

Οι παίκτες μιλούν στον προπονητή στον πληθυντικό, όμως με το μικρό του όνομα, «Κύριε Αλκέτα».

Το καθημερινό πρόσωπο που ζητούσαμε μας προέκυψε μάλλον αθώο και γελαστό. Οι λαϊκοί ήρωες, παιδιά.

Το τραπέζι με τα λασπωμένα παπούτσια

Στην είσοδο οι παίκτες βγάζουν τα παπούτσια τους και τ’ ακουμπούν σ’ ένα τραπέζι που βρίσκεται απ’ έξω ακριβώς γι’ αυτό το λόγο.

Μου μένει η εικόνα του μεγάλου τραπεζιού φορτωμένου λασπωμένα ποδοσφαιρικά παπούτσια.

Τα πρόσωπα είναι ξαναμμένα απ’ το παιχνίδι, πιθανόν και το κρύο, το μικρό δωμάτιο γεμίζει φωνές και πειράγματα. Πίνουμε τσάι με κανέλλα, ζάχαρη και μέλι που το σερβίρουν με μπρίκι από μια μεγάλη κατσαρόλα.

Τα πειράγματα στα αποδυτήρια και οι ρόλοι της ομάδας

Πηγαινοέρχονται στο γραφείο του κυρίου Μπασιούκα να πάρουν εισιτήρια για τον αγώνα της Κυριακής, χασομερούν από δω κι από κει, συζητούν, αστειεύονται.

Οι χαρακτήρες διακρίνονται, οι ρόλοι προβάλλονται στη συμπεριφορά, στους τρόπους τους.

Ο Μητρόπουλος άνετος, με αίσθημα υπεροχής.

Ο Αναστόπουλος πειραχτήρι.

Ο Μίχος αρχηγός.

Ο Κωστίκος σοβαρός.

Ο Αλεξίου το καλό παιδί.

Ο Βαΐτσης πολύ παιδί.

Η ζωή που μετριέται με τις Κυριακές

Η προπόνηση τελείωσε. Το προαύλιο αδειάζει από τ’ αυτοκίνητα, οι παίκτες φεύγουν.

Σπίτι περιμένουν τα βίντεο να συμπληρώσουν τη μέρα, να γεμίσουν τις άδειες βραδιές τους.

Η ζωή αυτών των ανθρώπων μετριέται με τις Κυριακές, ο κόπος τους με τον ιδρώτα στον αγώνα.

«Ο κόσμος δεν μας ξέρει»

– Ποια εικόνα νομίζετε ότι έχει ο κόσμος για σας;

Ο κόσμος δεν μας ξέρει.

Δε θέλουν να μιλήσουν. Διστάζουν μπρος σε ερωτήσεις ανώδυνες, είναι καχύποπτοι, προσεκτικοί.

Ο Παναγούλιας μιλά για προπόνηση, πειθαρχία και ποδόσφαιρο

Μιλήσαμε με τον Αλκέτα Παναγούλια πολύ ώρα και μας είπε τις απόψεις του για πολλά θέματα.

Δεν πιστεύω ότι ο κόσμος ενδιαφέρεται για το πώς και γιατί προπονείται ο ποδοσφαιριστής. Αυτό που βλέπει είναι αν κουράστηκαν οι παίκτες ή όχι

Ο ποδοσφαιριστής ως «σύγχρονος ιππότης»

Εγώ θεωρώ τον αθλητή σαν μια έκφραση του σύγχρονου ιππότη. Πώς ήτανε ο ιππότης του Μεσαίωνα, έτσι πρέπει να είναι σήμερα ο αθλητής, άμεμπτος

Γιατί το ποδόσφαιρο δεν γίνεται ποτέ… στατιστική

Ποτέ μια φάση δεν επαναλαμβάνεται ακριβώς η ίδια στο ποδόσφαιρο. Γι’ αυτό είναι τόσο θεαματικό και τόσο συναρπαστικό.

Σάββατο βράδυ πριν από τον αγώνα

Σάββατο βράδυ. 21ο χιλιόμετρο εθνικής οδού Αθηνών-Λαμίας. Ξενοδοχείο Ουράνιο Τόξο.

Οι παίκτες παίζουν τάβλι, πιγκ-πογκ. Οι περισσότεροι παρακολουθούν βίντεο από περασμένους αγώνες.

Μια ήσυχη νύχτα πριν από την Κυριακή

Η ώρα είναι 11:00. Μόνοι στο σαλόνι του ξενοδοχείου, με τον κύριο Παναγούλια και τον κύριο Μπασιούκα, παρακολουθούμε στην τηλεόραση την «Κίτρινη Ρολς Ρόις».

Οι παίκτες έχουν πάει όλοι στα κρεβάτια τους.

Καληνύχτα…

Κείμενο: Σοφία Κιντή

Photo: Πάνος Βαρδόπουλος

Τεύχος 1, Μάρτιος 1987

*Το άρθρο αναδημοσιεύεται διατηρώντας την αρχική μορφή.